Safra kesesi taşı ve kapalı safra kesesi ameliyatı

Nedir?

Safra kesesi, karaciğerin altında, karaciğerin ürettiği safrayı depolayan armut biçiminde bir kesedir. Safranın içindeki kolesterol ve pigmentler çökerek taş oluşturur. Taşlar kum tanesinden ceviz büyüklüğüne kadar değişir. Kadınlarda, 40 yaş üzerinde, kilolu ve hızlı kilo vermiş kişilerde, gebelikte ve aile öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

• Karnın sağ üst tarafında, özellikle yağlı yemeklerden sonra başlayan, sırta ve sağ omuza vuran ağrı (safra koliği); 30 dakika–birkaç saat sürer
• Bulantı, kusma, şişkinlik
• Ateş, titreme, ağrının geçmemesi: safra kesesi iltihabı (kolesistit)
• Gözlerde ve ciltte sararma, koyu idrar: taşın safra yoluna düşmesi
• Şiddetli karın ağrısı ve sırt ağrısı: pankreas iltihabı

Taşların bir kısmı hiç belirti vermez ve rastlantıyla bulunur.

Tanı

Karın ultrasonu taşları ve kese duvarını gösterir; kan tahlilleri iltihabı ve safra yolu tıkanıklığını değerlendirir. Safra yolunda taş şüphesinde MR (MRCP) ya da endoskopik işlem (ERCP) gerekebilir.

Ne zaman ameliyat gerekir?

• Şikâyet yapan taşlarda: bir kez kolik geçiren hastanın tekrar geçirme olasılığı yüksektir; ameliyat önerilir.
• Kolesistit, safra yolu taşı veya pankreatit geçirenlerde: komplikasyon tekrarlamadan, genellikle aynı yatışta ya da kısa süre içinde.
• Şikâyetsiz taşlarda çoğunlukla izlem yeterlidir; büyük taşlar, porselen kese, polip eşliği ve obezite ameliyatı planlanması gibi durumlarda ameliyat tartışılır.

Taşlar ilaçla eritilemez, kırılamaz; tek kalıcı çözüm kesenin alınmasıdır.

Ameliyat nasıl yapılır?

Genel anestezi altında, karına açılan 3–4 küçük kesiden (göbekte 1 cm, diğerleri 0,5 cm) kamera ve aletler yerleştirilir. Safra kesesinin damarı ve kanalı güvenli görüş sağlandıktan sonra klipslenip kesilir; kese karaciğer yatağından ayrılarak göbekteki kesiden çıkarılır. Süre 45–60 dakika. Şiddetli iltihap veya yapışıklıkta, güvenlik için açık ameliyata geçmek gerekebilir (nadir).

Ameliyat sonrası ve iyileşme

• Hastanede kalış 1 gece; uygun hastalarda aynı gün taburculuk.
• Ağrı hafiftir; omuz ağrısı 1–2 gün sürebilir.
• Ertesi gün normal yeme başlanır; ilk haftalar yağlı ve ağır yemeklerden kaçınmak rahatlatır.
• Masa başı iş 3–7 gün, ağır iş 2–3 hafta.
• Safra kesesi olmadan safra doğrudan bağırsağa akar; çoğu kişide hiçbir kalıcı etki olmaz. Az sayıda hastada yağlı yemek sonrası dışkı yumuşaklığı olabilir, zamanla düzelir.

Riskler

Kanama, enfeksiyon, safra sızıntısı (nadir), ana safra yolunun yaralanması (çok nadir; çalışmalarda %0,3 civarında bildirilir, ancak ciddi), safra yoluna daha önce düşmüş taşın kalmış olması (ek endoskopik işlem gerektirir), açık ameliyata geçiş.